---

ANA  MADDE  NEDİR?   THALES

             Bundan yaklaşık 2600 yıl önce yani M.Ö.6.yy başlarında Didim yakınlarında Miletos adlı bir şehir devlet vardı. Bugün de turistlerin yoğun ilgi gösterdikleri bu kentte, Thales adında biri yaşarmış. Thales, felsefe tarihçileri tarafından ilk filozof olarak kabul edilir.

            Thales’i diğer Miletos sakinlerinden ayıran en önemli özelliği, onun çevresinde olup bitenlere herkesten farklı bir gözle bakıyor olmasıydı. Thales’i başkalarından ayıran birkaç özelliğini sıralayalım:

            Yaşadığı dönemde meydana gelen bir güneş tutulmasını önceden tahmin ediyor.

            Gemicilere, denizde yönlerini bulmaları için Küçük Ayı’yı dayanak almalarını söylemiş.

            Lidya ordusu bir seferi sırasında Kızılırmak nehrinin azgın suları karşısında çaresiz kalınca, Thales hemen nehrin kenarına bir kanal kazdırıp, nehir sularının ikiye bölünmesini ve böylece alçalmasını sağlıyor, ordu da rahatça geçebiliyor karşı kıyıya.

            Mısır’a gidip geometri öğreniyor. Bugünde kendi adıyla bilinen birçok teoremin yaratıcısı oluyor.

            Yine Thales, bir kulenin tepesinden, denizdeki gemilerin uzaklıklarını hesaplıyor.

            Mısır piramitlerinin yüksekliğini ölçme yöntemi ise onun pratik zekasını gösteren iyi bir örnektir. İnsanın boyunun gölgesine eşit olduğu bir anda, piramidin boyununda gölgesine eşit olacağını düşünerek, piramidin gölgesini ölçüp, yüksekliğini bulmuştur.

            Thales’in kafasını kurcalayan önemli bir sorun daha vardı. Thales’ten sonra da bir çok bilge kişinin kafasını kurcalayan bu sorunu şöyle ifade edebiliriz: Çevremize baktığımızda canlı, cansız çok çeşitli varlıklar görmekteyiz ve bu varlıklar bir düzen içindeymişler gibi görünmektedirler. Öte yandan çevremizdeki bu çokluk içinde sürekli bir değişme de vardır. Gökyüzü ayrı bir gizem. Güneş her gün doğmakta, başka bir yerden batmakta fakat sonra tekrar doğduğu yerden doğmakta.vb.

            Bütün bu varlıkların kendisinden çıktığı, kendisinden yapıldığı bir ana madde var mıdır? Bütün bu değişmelerin yanında değişmeden kalan bir varlık, bütün bu meydana gelme ve yok olmaların nedeni olan bir ana madde olması gerekmez mi?

            Thales’e göre, herşeyin kendisinden çıktığı bu ana madde SU olmalıdır. Thales’i kuşkusuz bu yanıtı vermeye götüren önemli nedenler vardı. Ancak Thales’i ilk filozof yapan, onun yaşadığı dünyaya farklı pencerelerden bakabiliyor olmasıdır. Bu anlamda Thales’in verdiği yanıtlardan çok onun sorularıdır önemli olan. Ana madde nedir? Sorusu ki bir kere sorulmuştur, yanıtlar artık gelecektir. İnsanlık artık bu soru sorulmamış gibi davranamayacaktır.

Thales’in önemi buradadır.

Anaksimandros

Milattan önce 6. Yüzyıla damgasını vurmuş olan Milet Okulu'nun, Thales'in ardından gelen, ikinci filozofu.

Anaksimandros, çagdasi ünlü filozof Thales'in maddi töz olarak 'su' anlayışına, suyun nicelik bakımından sınırlı, nitelik bakımından belirli olduğu gerekçesiyle karşi çikmistir. Buna göre, su ya da nem, çatisma ve savaşlarını açıklamak durumunda olduğumuz karşitlardan biri olup, ondan hiçbir zaman karşitı çikmak. Başka bir deyişle, değişme, doğum ve ölüm, büyüme ve küçülme, çatisma ve savaşin, bir ögenin sınırlarını diğerinin aleyhine olacak şekilde genişletmesinin bir sonucu olduğu için, suyun doğasına aykırı bir yapıda olan şeylerin, su içinde nasıl olup da eriyip gitmedikleri sorusuna doyurucu bir açıklama getirilemez. Sudan, öyleyse yalnızca ıslak ve soğuk olan şeyler türeyebilir. Oysa, dünyada, ıslak ve soğuk olan şeylere ek olarak, sıcak ve kuru olan şeyler de vardır.

Suyun nitelik bakımından belirli olmasının yarattığı güçlükten kurtulsak bile, bu kez suyun nicelik bakımından sınırlı oluşunun yarattığı güçlük karşimıza çikar. Buna göre, su gibi nicelikçe sınırlı bir maddeden, sonlu bir kütleden evreni meydana getiren sonsuz varlık kütlesi doğamaz. Sonsuz sayıda evren olduğunu öne süren Anaksimandros'ta, sonsuz sayıdaki evren görüşü, sonsuz miktarda maddeyi gerektirir.

Evrende varolan tüm nitelikleri tek bir niteliğe götürmenin, tüm karşitları tek bir karşita indirgemenin doyurucu ve doğru olmamasından dolayı, ona göre, evrenin ilk maddesi, maddi tözü, arkhesi nitelik bakımından sınırsız bir madde olmalıdır. Anaksimandros, söz konusu özellikleri taşiyan ilk maddesine, hiçbir duyusal maddeyle özdes olmayan belirsiz bir varlık, soyut bir ilke anlamında apeiron adını verir. Onun, ilk madde olarak nicelikçe sınırlı, nitelikçe belirli bir öge ya da maddenin seçilmesi evresini geçerek, herşeyin kendisinden türediği belirsiz, sınırsız bir arkhe anlayışına ulaşması, felsefede gerçek bir ilerlemeyi ifade eder.      

Anaksimenes

Milet Okulu'nun üçüncü ve sonuncu düşünürü. Arkhe olarak hava, buğu ya da sis anlamına gelen aer'i öne sürmüştür. Aer, Anaksimenes'e göre, eşit olarak dağılım gösterdiği haliyle, görünmez atmosfer olup, yoğunlaşarak buğu ve suya, daha sonra da toprak ve taş benzeri katı maddelere dönüşür. Daha az yoğun olduğu zamanlarda ise, daha sıcak hale gelip, ateş olur.

Başka bir deyişle, Anaksimenes'in felsefe alanındaki yeniliği, ilk kez olarak birlikten çokluga geçiş süreci üzerinde, varolan herşeyin havadan nasıl varlığa geldiğini açıklama işinde yoğunlaşmış olmasıdır. Buna göre, Anaksimenes birlikten çokluga geçiş sürecini açıklarken, dudaklarımızı birbirine yaklaştırıp avucumuza üfledigimiz zaman, ağzımızdan çikan havanın soğuk, ağzımızı fazlaca açıp, avucumuza üfledigimiz zaman da, ağzımızdan çikan havanın sıcak olması gözleminden yararlanarak, sıkışma ve seyrekleşme kavramlarına başvurmuştur.

Yani, Anaksimenes'e göre, hava seyrekleştiği zaman, ateş, sıkıştığı zaman da, rüzgar, bulut, su ve toprak haline gelebilir. Bu çerçeve içinde, o, havanın seyrekleştiği zaman, daha sıcak hale geldiğini ve böylelikle de ateş olma yoluna girdiğini, buna karşin sıkıştığı zaman, daha soğuk olup katılaşma yoluna girdiğini düşünmüştür. Anaksimenes'teki seyrekleşme ve sıkışma kavramları, birlikten çokluga geçiş sürecini açıklamaya yaradıktan başka, her tür niteliği niceliğe indirgeme girişimini temsil eder.